Pałac Struga w ciągu ostatnich dwóch dekad przebył długą drogę – od ruiny o krok od katastrofy budowlanej do pięknej budowli pełnej życia.
W trakcie ratowania pałacu odkryto m.in. unikalne renesansowe malowidła ścienne – Poczet Cesarzy.
Historia i rozwój architektoniczny
Pałac Struga jest niezwykle ciekawym obiektem ze względu na historię, architekturę oraz zachowany wystrój. Początki budowli sięgają XIV wieku, wówczas we wsi Adelsbach powstała mieszkalna wieża rycerska Urlicha von Schoffa.
Na początku XV wieku wieżę rozbudowano do jednoskrzydłowego dworu obronnego a następnie, w kresie renesansu ród rycerski von Czettryz dokonał kolejnej rozbudowy do obecnej czworobocznej bryły.
Jednak nie poprzestał na imponującej rozbudowie swojej siedziby ale iście pańskim gestem wydał fortunę na bogate i różnorodne dekoracje malarskie ścian, sklepień i sufitów w całym obiekcie.
Renesansowe i barokowe malowidła
Przez ponad 200 lat malarze nieustannie pokrywali ściany i sufity malowidłami, kładąc nawet 2 warstwy: wczesno-renesansowe malowidła przysłoniła kolejna warstwa tynku i malowideł.
Szczytem osiągnieć dekoracyjnych jest renesansowy fryz górny w Sali Cesarskiej przedstawiający portrety 28 Cesarzy: 10 Cesarzy Rzymskich i 18 Cesarzy Świętego Cesarstwa Rzymskiego, który obecnie możemy podziwiać dzięki pracom odkrywkowym i konserwatorskim.
Kolejni właściciele w okresie baroku postanowili przyćmić poprzedników: bazując na nowym stylu w sztuce i architekturze wprowadzili barokowe modernizacje.
Sala Cesarska i przemiany barokowe
Najbardziej spektakularna zmiana dokonała się w Sali Cesarskiej, przekształconej przez rodzinę von Kluge w salę balową. Portrety Cesarzy pokryto warstwą tynku lub farby i renesansowy strop zastąpiono drewnianą, otynkowaną i pokrytą malarstwem kopułą. Niezwykłe to rozwiązanie dla świeckiej siedziby stanowi obecnie kolejny unikatowy element wystroju.
Wielowarstwowość i stan zachowania
Zmiany dokonane w okresie baroku na szczęście nieznacznie zmieniły obiekt, dzięki czemu do dziś możemy podziwiać doskonale zachowaną renesansową siedzibę rycerską, z czytelnymi fazami przebudów i modernizacji oraz niezwykle bogatą ornamentyką malarską.
Pod kolejnymi warstwami tynków i farb odkrywamy wielowarstwowe malowidła ścienne: renesansowe, barokowe, z okresu klasycyzmu i XIX wieku. Piękno detalu i koloru przetrwało do dziś i zachwyca rzesze zwiedzających.
Pomimo ponad 20 lat nieustających badań, odkrywek i prac nadal jesteśmy na początku drogi przywracania minionej świetności ze względu na ilość i skalę dekoracji w całym pałacu.
Zniszczenia i ratowanie zabytku
Obiekt bez naruszeń i szkód przetrwał Wojny Śląskie a także I i II Wojnę Światową. Dopiero okres PRL skutecznie zniszczył ten niezwykle cenny zabytek.
Bezmyślna dewastacja i lata zaniedbań doprowadziły do kompletnej ruiny i utraty niemal wszystkich cennych sufitów i stropów. Od ponad 20 lat z ogromną determinacją właściciele pałacu walczą o uratowanie tego niezwykle cennego zabytku.
Fundacja i działalność kulturalna
W 2017 roku powołali Fundację Pałac Struga aby zwiększyć szanse na pozyskiwanie środków na prace ratunkowe, renowacyjne i konserwatorskie.
Od 2019 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego i Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wspierają dofinansowaniami prace prowadzone w obiekcie.
Także prywatne osoby przekazując darowizny, 1,5% podatku oraz wszyscy zwiedzający pałac przyczyniają się do ratowania tego niezwykłego zabytku.
Funkcje społeczne i muzealne
Zespół pałacowo-parkowy w Strudze od wielu lat pełni funkcje społeczne, kulturalne i muzealne.
Równolegle z prowadzonymi pracami odbywają się festiwale teatralne, wystawy, plenery i rezydencje artystyczne, koncerty, prelekcje i sympozja naukowe.
Bitwy pod Strugą i pamięć historyczna
Obiekt jest miejscem biwaku historycznego z okazji bitwy pod Struga (15.05.1807r.), w której Ułani Legii Polsko-Włoskiej odnieśli spektakularne zwycięstwo nad przeważającymi wojskami pruskimi. Obecnie powstaje muzeum tej bitwy – fundacja gromadzi mapy, mundury i broń oraz opisy historyczne.
Współczesne inicjatywy kulturalne
Co roku fundacja organizuje Europejskie Dni Dziedzictwa.
W roku 2019 fundacja utworzyła Grupę Rekonstrukcji Historycznej „Nasze Stulecie”, która wspólnie z Fundacją Pałac Struga organizuje co roku „Podwieczorki z Księżną Izabelą Czartoryską” będące wydarzeniami łączącymi historię i sztukę.
Od 5 lat fundacja organizuje „Międzynarodowy Przegląd Sztuki-Pałac Struga” – potężną, interdyscyplinarną wystawę wkomponowaną w niezwykłą przestrzeń pierwszego piętra pałacu, prezentującą sztukę współczesną artystów z Polski i z całego świata.
Historia wsi Struga
Historia wsi Struga (dawniej Adelsbach) to nie tylko zabytkowy pałac otoczony parkiem. To także historia dwóch bitew. Pierwsza bitwa rozegrała się na wzgórzu Sas w Strudze w dniu 06.07.1762 roku i była to jedna z bitew Wojny Siedmioletniej, rozgrywającej się między Austrią a Prusami o dominację nad Śląskiem.
Bitwa z 1807 roku
Druga bitwa to właściwie potyczka z okresu Wojen Napoleońskich na Śląsku, czyli wspomniana już wcześniej bitwa z 15 maja 1807 r. Dla nas, obecnych mieszkańców Strugi właśnie ta potyczka ma większe znaczenie. Spektakularne zwycięstwo Lansjerów Legii Polsko-Włoskiej, opisane w „Popiołach” Stefana Żeromskiego było jak powiew i zapowiedź przywrócenia wolności po latach zaborów.
Współczesne zagrożenia krajobrazu
Teraz na polu tej bitwy ma powstać trzecia gigantyczna elektrownia fotowoltaiczna. Pierwsza gigantyczna elektrownia fotowoltaiczna otoczy zabytkowy pałac i park w Strudze a także przysłoni piękne wzgórze dominujące nad wsią. Jej budowa ma rozpocząć się już jesienią tego roku.
Druga z kolei elektrownia powstanie na polach wzdłuż niebieskiego szlaku ze Strugi do Zamku Cisy.
Stanowisko Fundacji
Jako kontynuatorzy historii i gospodarze tego terenu mówimy: NIE dla wielkopowierzchniowych farm fotowoltaicznych lokalizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań mieszkalnych oraz na terenach o wyjątkowych walorach historycznych i krajobrazowych!
Agnieszka Chmura-Wieczorek
Prezes Fundacji Pałac Struga
